Chokchai Prasert
โรคไตเรื้อรัง ไม่ได้กระจายตัวเท่าเทียมกันทั่วประเทศไทย ข้อมูลจาก THAI-CKD Registry และการศึกษา Regional Disparities in Chronic Kidney Disease Across Thailand เปิดเผยว่า ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (อีสาน) มีอัตราการเกิดโรคไตเรื้อรังสูงที่สุดในประเทศ และเป็นพื้นที่ที่เผชิญกับ โรคไตเรื้อรังที่ไม่ทราบสาเหตุ (CKDu) ซึ่งพบมากเป็นพิเศษในกลุ่มเกษตรกร
ทำไมภาคอีสานถึงเสี่ยงที่สุด?
ปัจจัยที่ทำให้ภาคอีสานมีความเสี่ยงสูง ได้แก่ พฤติกรรมการบริโภคอาหารรสเค็มจัด ซึ่งเป็นวัฒนธรรมการกินที่ฝังลึก การเข้าถึงบริการสุขภาพที่จำกัด โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกล อาชีพเกษตรกรรม ที่ต้องสัมผัสกับสารเคมีทางการเกษตรและสภาพอากาศร้อนจัด ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล และ ความชุกของโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง ที่สูงกว่าภูมิภาคอื่น
ข้อมูลจาก THAI-CKD Registry ระบุว่า CKDu คิดเป็นร้อยละ 22 ของผู้ป่วย CKD ทั้งหมด และพบมากใน ภาคกลาง (ร้อยละ 33) และภาคตะวันตก (ร้อยละ 24) ขณะที่ภาคอีสานมีสัดส่วนผู้ป่วย ไตเสื่อมจากเบาหวานและความดันโลหิตสูง สูงกว่าภูมิภาคอื่นอย่างมีนัยสำคัญ
ผลกระทบต่อเศรษฐกิจและสังคม
ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังในพื้นที่ห่างไกลต้องเดินทางไกลเพื่อเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลจังหวัดหรือโรงพยาบาลศูนย์ ซึ่งสร้างภาระทั้งค่าเดินทางและเวลาที่สูญเสียไปจากการทำงาน ครอบครัวต้องแบกรับค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม และในหลายกรณี ผู้ป่วยต้องหยุดทำงานหรือลดชั่วโมงการทำงานลง ส่งผลให้รายได้ครัวเรือนลดลงอย่างมีนัยสำคัญ
แนวทางแก้ไขที่ต้องอาศัยความร่วมมือ
กระทรวงสาธารณสุขได้เริ่มดำเนิน CKD Model ในชุมชน โดยใช้กลไกความร่วมมือของ คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) และ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ในการคัดกรองกลุ่มเสี่ยงและให้ความรู้เรื่องการป้องกันโรคไตในชุมชน นอกจากนี้ การนำ point-of-care testing สำหรับตรวจ albuminuria มาใช้ในระดับปฐมภูมิ ยังช่วยให้การคัดกรองทำได้รวดเร็วและครอบคลุมมากขึ้น
การเข้าถึงยาป้องกันไต: ช่องว่างที่ต้องปิด
ข้อมูลจาก Thai CKD Project ยังเผยให้เห็นว่า การใช้ยาป้องกันไต (kidney-protective agents) เช่น SGLT2 inhibitors และ GLP-1 receptor agonists ยังอยู่ในระดับต่ำมาก โดยมีผู้ป่วยเพียง ร้อยละ 14 ที่ได้รับ SGLT2i และเพียง ร้อยละ 5.6 ที่ได้รับ GLP-1RA ซึ่งเป็นช่องว่างสำคัญที่ต้องเร่งแก้ไข โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกลที่การเข้าถึงยาอาจจำกัดมากกว่ากรุงเทพมหานคร
